Kościół św. Jana Chrzciciela w Międzyrzeczu to gotycka świątynia z przełomu XV i XVI wieku, która przetrwała ponad pięćset lat burzliwej historii tego regionu. To jedyny zachowany w mieście przykład średniowiecznej architektury sakralnej, a jednocześnie miejsce, które wciąż tętni życiem jako czynna parafia. Budowla przyciąga nie tylko miłośników zabytków, ale też każdego, kto chce zobaczyć autentyczne gotyckие wnętrze z renesansowymi malowidłami i poznać fascynującą historię Pięciu Braci Męczenników.

Historia kościoła – od średniowiecza po czasy współczesne

Obecna świątynia powstała po zniszczeniu miasta przez wojska Macieja Korwina w 1474 roku. Główne prace budowlane trwały do końca XV wieku, choć dokładne daty nie są pewne. Najpierw wzniesiono prezbiterium z zakrystią, potem dobudowano nawę, a zakrystię podwyższono o piętro. W 1520 roku kościół ucierpiał podczas kolejnego najazdu – tym razem wojsk zaciężnych – co opóźniło prace wykończeniowe.

Szesnasty wiek przyniósł nie tylko ukończenie budowy, ale też konflikty religijne. W latach 1554-1604 świątynia znajdowała się w rękach luteran, co było typowe dla tego regionu w czasach reformacji. Starosta międzyrzecki Jan Zamoyski doprowadził do jej odzyskania dla katolików, choć protestanci nie zamierzali się łatwo poddać. Dopiero w 1603 roku kanonik Jan Myślęcki, wyposażony w rozkaz królewski, zdołał przejąć kościół z powrotem.

Kolejne wieki to historia remontów i przebudów. W 1660 roku przeprowadzono konserwację. Pożar w kwietniu 1824 roku strawił część dachu z wieżyczką oraz wolno stojącą dzwonnicę – dzwony się stopiły. Odbudowa nastąpiła w 1828 roku, a w latach 1835 ukończono wieżę na zachodniej części dachu, która stoi do dziś. W połowie XIX wieku wnętrze otrzymało neogotycki wystrój, wymieniono okna i ramy na metalowe.

Renesansowe malowidła i wnętrze świątyni

Wnętrze kościoła to halowa przestrzeń z trzema nawami i pięcioma przęsłami. Nawy oddzielają masywne filary podtrzymujące gwiaździste sklepienie – typowy element gotyku późnego. Prezbiterium, oddzielone łukiem tęczowym, jest węższe od nawy głównej i zakończone wieloboczną absydą.

Prawdziwą sensacją okazało się odkrycie w 2009 roku renesansowych malowideł w prezbiterium. Podczas malowania wnętrza natrafiono na freski o powierzchni 300 metrów kwadratowych, pochodzące z 1545 roku. Fundatorem był starosta międzyrzecki Wawrzyniec Myszkowski, którego herb Jastrzębiec widnieje na sklepieniu obok globusa z krzyżem. Na ścianach zachowały się sceny ukrzyżowania Chrystusa, a przy freskach widnieją dwie daty: 1545 (rok powstania malowideł) i 1604 (rok odzyskania kościoła przez katolików).

Wystrój wnętrza pochodzi głównie z lat 60. XX wieku. Ołtarz główny zaprojektował i wykonał w 1962 roku Czesław Woźniak, który trzy lata później stworzył też nową chrzcielnicę. W 1966 roku powstały ołtarze boczne – jeden poświęcony św. Janowi Chrzcicielowi, drugi Pięciu Braciom Międzyrzeckim. Tego samego roku odlano brązowe tabernakulum i wykonano relikwiarz.

Pięciu Braci Męczenników – święci związani z Międzyrzeczem

Jeden z ołtarzy bocznych przechowuje relikwie Pierwszych Męczenników Polski, znanych też jako Pięciu Braci Międzyrzeckich. To grupa chrześcijańskich eremitów zamordowanych w napadzie rabunkowym w 1003 roku, najprawdopodobniej we wsi Święty Wojciech koło Międzyrzecza. Wśród nich było dwóch włoskich benedyktynów (Benedykt i Jan), dwóch polskich nowicjuszy będących rodzonymi braćmi (Izaak i Mateusz) oraz ich polski pomocnik Krystyn.

Izaak, Mateusz i Krystyn to pierwsi pochodzący z Polski święci kanonizowani w historii Kościoła. Relikwie sprowadzono do kościoła w 1965 roku i wzniesiono ku ich czci specjalny ołtarz. Podobizny i imiona Braci widnieją też na dwóch dzwonach odlanych w 1966 roku – z tyłu umieszczono napis „966-1966r.” nawiązujący do tysiąclecia chrztu Polski.

W każdy wtorek po mszy świętej w kościele odbywa się modlitwa do Boga przez wstawiennictwo Świętych Pierwszych Męczenników Polski, z uczczeniem ich relikwii. To dobra okazja, żeby zobaczyć ołtarz z bliska i poznać historię tych postaci.

Architektura – gotyk wielkopolski z renesansowymi akcentami

Budowla reprezentuje styl gotyku wielkopolskiego – jest murowana z cegły, oskarpowana, z bogatymi blendami zdobiącymi szczyty. Forma międzyrzeckiego kościoła posłużyła później za wzór dla świątyń farnych w Wągrowcu i Wronkach, co świadczy o jej znaczeniu w regionie.

Nawy i prostokątne prezbiterium przykrywają dwuspadowe dachy. W zachodniej części korpusu stoi drewniana wieża z dachem namiotowym, dobudowana w latach 30. XIX wieku. W murach zachowały się wysokie okna z ostrołucznymi zakończeniami – część wypełniają witraże z XIX i XX wieku, nawiązujące do średniowiecznej tradycji. Ściany szczytowe ożywiają ślepe okna, pinakle i renesansowe rzygacze.

Ciekawostką są elementy barokowego wyposażenia, które przetrwały kolejne remonty – fragmenty barokowego ołtarza, figury św. Agnieszki i św. Ludwika, Pieta oraz klasycystyczny obraz z 1822 roku przedstawiający Chrzest Chrystusa w Jordanie. Do tego neogotyckie konfesjonały i ambona. To wszystko tworzy fascynującą mozaikę stylów i epok.

Dla kogo to miejsce i ile czasu poświęcić

Kościół zainteresuje przede wszystkim miłośników zabytków i architektury sakralnej. Renesansowe malowidła w prezbiterium to rzadkość w tym regionie, więc warto je zobaczyć na własne oczy. Osoby zainteresowane historią Polski średniowiecznej docenią wątek Pięciu Braci Męczenników i możliwość zobaczenia ich relikwii.

Ale to też miejsce dla każdego, kto lubi spokojne wnętrza starych kościołów i atmosferę budowli pamiętających wieki. Nie trzeba być ekspertem od gotyku, żeby docenić gwiaździste sklepienia i masywne filary. Na zwiedzanie wystarczy 20-30 minut, choć jeśli ktoś chce dokładnie obejrzeć freski i elementy wyposażenia, może zostać dłużej.

Rodziny z dziećmi też mogą zajrzeć, zwłaszcza jeśli młodsi interesują się historią lub zamkami i kościołami. Międzyrzecz ma kilka atrakcji – zamek piastowski, fortyfikacje – więc kościół świetnie wpisuje się w trasę jednodniowej wycieczki po mieście.

Informacje praktyczne – dojazd, godziny otwarcia, ceny

Kościół znajduje się w centrum Międzyrzecza przy ulicy Spokojnej 6, kilka minut spacerem od rynku. Z drogi krajowej nr 3 (E65) należy zjechać w kierunku centrum – w pobliżu świątyni jest parking miejski. Z dworca autobusowego PKS to około 15 minut pieszo. Przez Międzyrzecz przebiega międzynarodowa trasa rowerowa R-1, więc można dojechać też rowerem.

To czynna świątynia parafialna, więc godziny zwiedzania dostosowane są do kalendarza liturgicznego. W dni powszednie kościół jest otwarty mniej więcej od 8:00 do 18:00, z przerwą na msze święte. W niedziele i święta można wejść między nabożeństwami. Msze odbywają się o 7:00, 9:00, 10:30, 12:00 i 17:30. Wstęp do kościoła jest bezpłatny, choć można zostawić dobrowolną ofiarę na utrzymanie świątyni.

Warto pamiętać, że to miejsce kultu, więc obowiązują podstawowe zasady – cisza, odpowiedni strój, wyłączone telefony podczas nabożeństw. Jeśli ktoś chce dowiedzieć się więcej o historii kościoła, można zapytać w zakrystii o możliwość krótkiego oprowadzenia – czasem księża lub parafianie chętnie opowiadają o zabytkach.

W każdą środę po mszy odbywa się modlitwa do Matki Bożej Nieustającej Pomocy. W kościele działa też kaplica Matki Bożej Nieustającej Pomocy, która została przebudowana w ostatnich latach.

Kontakt z parafią: telefon 533-923-532, strona internetowa parafia-jana.pl. Biuro parafialne czynne w wybrane dni – najlepiej dzwonić wcześniej, żeby potwierdzić godziny otwarcia. Intencje mszalne można zamawiać w zakrystii.