W małej wsi Klępsk pod Sulechowem stoi drewniany kościół, który pamiętą czasy Kazimierza Wielkiego. Z zewnątrz niepozorny – typowy wiejski kościółek z gontem na dachu. Dopiero gdy przekroczy się próg, okazuje się, że wnętrze to jedna z najcenniejszych pamiątek po luterańskiej reformacji w tej części Europy.

Świątynia powstała w latach 1367-1377, co potwierdziły badania dendrochronologiczne przeprowadzone w 2006 roku. To czyni ją jednym z najstarszych zachowanych drewnianych kościołów w Polsce. Przez niemal dwa stulecia służyła katolickiej parafii podlegającej diecezji poznańskiej, aż do momentu gdy ziemia sulechowska weszła w posiadanie Margrabiów Brandenburskich.

Historia przejścia na protestantyzm i przemiana świątyni

W 1576 roku kościół przejęli lokalni ewangelicy. Pierwszym pastorem został Baltazar Nevius z Lubska, który zainicjował długotrwałe prace adaptacyjne. To właśnie wtedy rozpoczęła się fascynująca przemiana średniowiecznej świątyni katolickiej w protestancki zbór.

Przebudowa była radykalna. Zmieniono konstrukcję dłuższych ścian z wieńcowej na szkieletową, wypełnioną cegłą. Wprowadzono charakterystyczne dla kościołów luterańskich empory – drewniane galerie biegnące wzdłuż ścian. Dodano dwupoziomowy układ okien, by wnętrze było lepiej doświetlone. Zachowano jednak wschodnie i zachodnie ściany o konstrukcji wieńcowej – te najstarsze fragmenty budowli można podziwiać do dziś.

Znaczna część prac przeprowadzona została pod kierunkiem kolejnego pastora, Stefana Holstein z Sulechowa, który pełnił swoją funkcję w latach 1603-1622. W 1588 roku dostawiono murowaną zakrystię, a w 1657 roku wzniesiono obecną wieżę – na miejscu wcześniejszej, która spłonęła podczas wojny trzydziestoletniej.

We wschodniej ścianie prezbiterium zachowało się unikalne okno szczelinowe wycięte w jednym pniu – autentyczny fragment średniowiecznej konstrukcji sprzed 650 lat.

Biblia w obrazach – 117 malowideł na drewnie

Prawdziwym skarbem kościoła jest bogata polichromia pokrywająca niemal całe wnętrze. Na różnych płaszczyznach – ścianach, emporach, suficie – znajduje się 117 biblijnych malowideł z towarzyszącymi im inskrypcjami w języku niemieckim. To tzw. „Biblia dla niepiśmiennych”, która miała uczyć wiernych podstaw wiary.

Większość malowideł powstała na początku XVII wieku, w okresie intensywnej działalności reformacyjnej. Ich bogactwo i stan zachowania plasują klępski kościół wśród najważniejszych luterańskich świątyń z epoki reformacji w całej Europie Środkowo-Wschodniej. Kolorystyka jest żywa, wielobarwna – daleka od surowego wyobrażenia o protestanckim wnętrzu.

Wyposażenie świątyni – od gotyku po manieryzm

Najstarszym elementem wyposażenia jest gotycki ołtarz szafiasty z około 1400 roku. W centrum znajduje się rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem koronowanej przez anioły i otoczonej gronem świętych. Protestanci uzupełnili go o predellę przedstawiającą Ostatnią Wieczerzę oraz grupę Ukrzyżowania w zwieńczeniu.

Z końca XVI wieku pochodzi manierystyczna chrzcielnica z 1581 roku, bogato zdobiona scenami figuralnymi i cytatami z Pisma Świętego. Ale prawdziwą perełką jest ambona z 1614 roku – arcydzieło snycerstwa z rzeźbiarskimi przedstawieniami czterech ewangelistów.

Przy ambonie zachowała się rzeźba Marcina Lutra – twórcy reformacji pilnuje wejścia na kazalnicę, z której głoszono protestantyzm przez niemal 370 lat.

Obok Lutra znajduje się też przedstawienie Filipa Melanchtona, drugiego wielkiego reformatora. Podbicie baldachimu ambony zdobi wizerunek Trójcy Świętej. Program ikonograficzny ambony został rozwinięty w dekoracji parapetów empor, tworząc spójną całość teologiczną.

Z końca XVI wieku pochodzą także empory oraz chór muzyczny. Cała ta oprawa – drewniana konstrukcja, galerie, polichromie – przetrwała w stanie niemal niezmienionym od XVII wieku do czasów współczesnych. To rzadkość w skali europejskiej.

Loża rodziny Philipsborn i współczesność

Do nielicznych ingerencji z XX wieku należy aranżacja loży rodziny Philipsborn – miejscowych kolatorów. Jej ściany pokrywają modernistyczne malowidła przedstawiające Adama i Ewę w Raju, ciekawy kontrast wobec starszych polichromii. Na terenie przykościelnym stoi też kaplica grobowa tej rodziny z pierwszej połowy XX wieku – ślad po nieużytkowanym od 1945 roku cmentarzu.

Po II wojnie światowej kościół przejęli katolicy i obecnie stanowi filię parafii w Łęgowie. Msza święta odprawiana jest w niedziele o godzinie 11:30. Pod zakrystią znajduje się jeszcze kolebkowo sklepiona krypta – element dodający tajemniczości temu miejscu.

Dla kogo to miejsce i co warto wiedzieć przed wizytą

Kościół w Klępsku to pozycja obowiązkowa dla miłośników drewnianej architektury sakralnej i sztuki sakralnej. Fascynujące będzie to miejsce także dla osób zainteresowanych historią reformacji – to żywy podręcznik pokazujący, jak wyglądała adaptacja średniowiecznej świątyni do potrzeb nowego kultu.

Rodziny z dziećmi też znajdą tu coś dla siebie. Polichromie przedstawiające sceny biblijne działają jak komiks – można „czytać” kolejne historie, szukać znajomych postaci. Dzieci lubią też zagadkę z oknem szczelinowym wyciętym w jednym pniu.

Nie jest to jednak miejsce na szybki postój. By docenić bogactwo wnętrza, warto przeznaczyć minimum 45 minut, a lepiej godzinę. Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem, który opowiada o historii świątyni i wyjaśnia program ikonograficzny malowideł.

Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd

Zwiedzanie: Kościół jest zamknięty na co dzień. Aby go zwiedzić, należy wcześniej umówić się z przewodnikiem pod numerem telefonu 693 965 844. Przewodnik mieszka w pobliżu, więc czas oczekiwania jest zazwyczaj krótki – około 10-15 minut.

Ceny biletów: Zwiedzanie kosztuje 10 zł dla osoby dorosłej i 5 zł dla dziecka. Na miejscu można też kupić znaczek turystyczny za około 8 zł – pamiątkę z wizyty w tym wyjątkowym miejscu.

Dojazd: Klępsk leży przy drodze z Babimostu do Sulechowa, w powiecie zielonogórskim. Kościół stoi na wzniesieniu, przy głównej drodze przez wieś – trudno go przeoczyć. Od strony północy, zachodu i południa otoczony jest kamiennym murem. Parking można znaleźć przy drodze.

Msza święta: W niedziele o godzinie 11:30. Można połączyć udział we mszy ze zwiedzaniem – najlepiej skontaktować się z przewodnikiem przed lub po nabożeństwie.

Dodatkowe atrakcje: W okolicy znajduje się kaplica grobowa rodziny Philipsborn oraz pozostałości starego cmentarza. Warto też zwrócić uwagę na otoczenie – teren jest częściowo zadrzewiony, co tworzy klimatyczną atmosferę.

Kościół w Klępsku wpisany jest na oficjalny Szlak Regionu Kozła – trasę turystyczną łączącą najciekawsze zabytki architektury drewnianej w zachodniej Polsce. To jedno z tych miejsc, które zaskakują – z zewnątrz skromne, w środku zachwycające bogactwem sztuki i historii.