W samym środku Zielonej Góry, między ulicami Wrocławską a Podgórną, wznosi się Winne Wzgórze – miejsce, gdzie historia winiarstwa trwa nieprzerwanie od setek lat. To chyba jedyna w Polsce, a może i w Europie, winnica położona w ścisłym centrum miasta. Spacer po tym wzniesieniu to nie tylko kontakt z żywą tradycją uprawy winorośli, ale też świetny punkt widokowy na starówkę i okazja do zobaczenia, jak wygląda prawdziwa praca w winnicy.

Winnica w centrum miasta – historia Winnego Wzgórza

Wzgórze nazywano kiedyś Górą Ceglaną (Ziegelberg), bo znajdowała się tu miejska cegielnia – nazwa pojawia się już w dokumentach z 1619 roku. Podobno to właśnie od tego zielonego wzniesienia pochodzi nazwa całego miasta. Winorośl uprawiano tu już w średniowieczu, a u stóp wzgórza, przy potoku Złota Łącza, powstała osada będąca początkiem Zielonej Góry.

Przełomowym momentem był rok 1818, kiedy August Grempler, znany zielonogórski winiarz, wybudował tu dom winiarza. Ten sam budynek, otoczony dziś szklaną konstrukcją Palmiarni, stoi do dzisiaj. Wytwórnia Grempler & Co. zasłynęła jako pierwsza w Niemczech produkująca wina musujące – ich szampany zdobywały nagrody na światowych wystawach w Paryżu, Londynie i Wiedniu.

Po 1945 roku winnicę przejął Grzegorz Zarugiewicz, instruktor winiarstwa z Zaleszczyk na Podolu. To dzięki niemu na Winnym Wzgórzu spotkały się dwie tradycje winiarskie – niemiecka i polska, odradzana przed wojną na Kresach Wschodnich. Od 1993 roku uliczka przy Palmiarni nosi jego imię.

W latach 60. XX wieku wzgórze przekształcono w Park Winny, który miał być żywą pamiątką tradycji winiarskich miasta. Po nacjonalizacji winnicę prowadziła Lubuska Wytwórnia Win. W 2018 roku przeprowadzono kompleksową rewitalizację całego terenu.

Co zobaczysz na Winnym Wzgórzu

Obecna plantacja zajmuje około hektara powierzchni. Większość stanowi szczep Aurora prowadzony w szpalerach – odmiana historyczna dla tego miejsca, którą po wojnie podarowali zielonogórskiemu gimnazjum winiarski winiarze francuscy. U podnóża wzgórza ten rewir zachowano podczas rewitalizacji jako żywy pomnik lokalnej tradycji.

Pozostałe cztery rewiry to nasadzenia współczesnych odmian umożliwiających produkcję win białych i czerwonych oraz kwatera edukacyjna. To właśnie ta ostatnia część jest najbardziej interesująca – rośnie tu 12-13 szczepów winorośli uprawianych tradycyjną metodą palikową, tak jak robiono to przed wiekami. Można tu znaleźć szlachetne odmiany: pinot noir, pinot blanc, traminer i inne szczepy, które od wieków uprawiano w Zielonej Górze i okolicach.

Z winogron z miejskiej winnicy nie produkuje się wina. Za to turyści chętnie częstują się owocami prosto z krzewów – to jeden z tych nieformalnych przejawów gościnności miejsca.

Palmiarnia i Dom Winiarza

Zabytkowy dom winiarza z 1818 roku to dziś część kompleksu Palmiarni – jednej z wizytówek Zielonej Góry. Szklaną konstrukcję dobudowano w latach 60., a obecny imponujący kształt to efekt piątej z kolei przebudowy. W środku rosną sagowce, palmy kokosowe, kakaowce oraz największy w Polsce daktylowiec kanaryjski.

Wilgotność powietrza utrzymuje siedem oczek wodnych i akwariów. Największe mieści około 10 tysięcy litrów wody – pływają w nim rekiny sumowate, jesiotr ostronosy, sum afrykański, piranie i wiele innych egzotycznych gatunków. W kompleksie działa restauracja i kawiarnia.

Pod Palmiarnią, z wejściem od strony parku, znajduje się zabytkowa piwnica winiarska. W przedsionku zgromadzono fotografie nawiązujące do historii miejsca, także tej powojennej. W ramach cyklicznych „Piątków z winnicą” można tu degustować wina z lubuskich winnic.

Nie każdy wie, że ulica, przy której znajduje się główne wejście do budynku, nosi imię Grzegorza Zarugiewicza – winiarza z Kresów Wschodnich, który miał ogromne zasługi dla polskiego winiarstwa i mieszkał niedaleko.

Park Winny – przestrzeń do wypoczynku

Po rewitalizacji w 2018 roku Winne Wzgórze to nie tylko winnica, ale także przyjemna przestrzeń parkowa. Pojawiły się nowe alejki, labirynt z żywopłotu, plac zabaw dla dzieci, hamaki i całoroczne leżaki. To miejsce, gdzie zielonogórzanie przychodzą na spacer, piknik czy po prostu odpoczynek z widokiem na miasto.

Ze wzgórza roztacza się ładna panorama starówki – to dobry punkt do zrobienia zdjęć. Można tu spotkać rzeźbę Winiarki oraz bachusiki – elementy turystycznego szlaku, które fundowane są przez lokalne firmy i stowarzyszenia jako hołd dla winiarskiej historii miasta.

Dla kogo jest Winne Wzgórze

To miejsce dla wszystkich. Rodziny z dziećmi znajdą tu plac zabaw i otwartą przestrzeń do biegania. Miłośnicy historii docenią autentyczną winnicę z tradycyjnymi metodami uprawy i zabytkowy Dom Winiarza. Osoby szukające spokoju mogą po prostu usiąść na ławce czy w hamaku i odpocząć w cieniu krzewów winorośli.

Warto przyjść tu podczas prac w winnicy – jesienią czy wiosną – żeby zobaczyć, jak wygląda prawdziwa praca winiarza. Dla zainteresowanych winem polecają się degustacje w piwnicy, gdzie można spróbować lokalnych trunków i dowiedzieć się więcej o lubuskim winiarstwie.

Informacje praktyczne – jak dotrzeć, ile czasu poświęcić

Dojazd: Winne Wzgórze znajduje się przy ulicy Wrocławskiej 12A w centrum Zielonej Góry. Można tu dojść pieszo ze starówki (kilka minut spaceru) lub dojechać komunikacją miejską. W pobliżu znajduje się parking wielopoziomowy przy Palmiarni.

Godziny otwarcia: Park Winny jest ogólnodostępny i można go zwiedzać o każdej porze. Palmiarnia ma własne godziny otwarcia – warto sprawdzić aktualne informacje przed wizytą.

Ceny: Wstęp na Winne Wzgórze jest bezpłatny. Bilet do Palmiarni jest płatny (ceny należy sprawdzić na miejscu lub na stronie obiektu). Degustacje win w piwnicy w ramach „Piątków z winnicą” kosztują około 10 zł od osoby.

Czas zwiedzania: Na spacer po Winnym Wzgórzu wystarczy 30-45 minut. Jeśli chcesz zwiedzić także Palmiarnię i piwnicę winiarską, zarezerwuj około 2 godzin. To dobre miejsce na przerwę podczas zwiedzania Zielonej Góry – można tu odpocząć, zjeść coś w restauracji i naładować akumulatory przed dalszą eksploracją miasta.

Co zabrać: Latem warto mieć wodę i nakrycie głowy – na wzgórzu miejscami brakuje cienia. Jesienią, podczas dojrzewania winogron, można spróbować owoców prosto z krzewów.